เกิดกระแสวิพากษ์วิจารณ์ในแวดวงนักพัฒนาเทคโนโลยี หลังเปิดทดสอบระบบ 'TH AI Passport' โดยผู้เชี่ยวชาญชี้แพลตฟอร์มยังขาดความพร้อมและไม่ตอบโจทย์การใช้งานจริง พร้อมตั้งข้อสังเกต 3 ประเด็นหลัก ได้แก่ ความซ้ำซ้อนของฟังก์ชันที่นำ AI แบบให้เปล่ามารวมไว้ ข้อกังวลด้านความปลอดภัยของข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) จากการบังคับยืนยันตัวตน และความคลุมเครือในการวัดผลสัมฤทธิ์ของโครงการ เรียกร้องหน่วยงานที่เกี่ยวข้องชี้แจงความโปร่งใสและทิศทางที่ชัดเจน
เมื่อวันที่ 16 ก.ค. ดร.พิชชาเพ็ญ ประทีปะวณิช ผู้เชี่ยวชาญด้านนโยบายและคณะทำงานด้านนโยบายของพรรคประชาธิปัตย์ ออกมารีวิวจากการทดลองใช้งานจริงโดยคนในวงการเทคระบุว่า แพลตฟอร์ม TH AI Passport ยังไม่ตอบโจทย์และคลุมเครือถึงวัตถุประสงค์ที่แท้จริง โดยมีข้อกังวลหลักใน 3 ประเด็น ได้แก่
1) ความซ้ำซ้อนและข้อจำกัด ระบบเป็นเพียงการรวบรวม AI ฟรีมาไว้ในพอร์ทัลเดียวพร้อมจำกัดโควตาการใช้งาน ซึ่งสู้การโหลดแอปพลิเคชันแยกมาใช้เองไม่ได้
2) ความเสี่ยงด้านความเป็นส่วนตัว (PDPA) แพลตฟอร์มบังคับยืนยันตัวตน (KYC) และบังคับให้ยินยอมการจัดเก็บข้อมูลพฤติกรรมโดยไม่สามารถปฏิเสธได้ ซึ่งสวนทางกับที่กระทรวงฯ เคยระบุไว้ และเสี่ยงต่อการนำข้อมูลประชาชนไปมอบให้บริษัทผู้พัฒนาหรือต่างชาติ
3) การวัดผลที่จับต้องไม่ได้ ยังไม่มีความชัดเจนว่าจะวัดความสำเร็จเรื่องการยกระดับทักษะ AI ของคนไทยตามเป้าหมายของ TOR ได้อย่างไร ตลอดจนมีความกังวลเรื่องเสถียรภาพของระบบ (Bandwidth) ที่อาจเกิดปัญหาคอขวดเมื่อต้องรับมือกับปริมาณผู้ใช้งานจริงจำนวนมหาศาลเนื่องจากยังไม่ผ่านการทำ Load Test อย่างเต็มรูปแบบ ทั้งนี้ เจ้าตัวได้ระบุข้อความว่า
"เมื่อ DE บอกว่าคนในวงการเทคชื่นชม TH AI Passport... ตองคิดว่าตัวเองก็อยู่ในวงการเทคมาพอสมควร และมีโอกาสได้เข้าไปทดสอบใช้งานจริงเมื่อวานนี้ เลยอยากขอออกมารีวิวในมุมมองของคนทำงานด้านเทคให้ฟังกันค่ะ
(ขอบคุณพี่ Thanarat Kuawattanaphan ที่ชวนพวกเราไปลอง test ด้วยกันนะคะ 🙏)
หลังจากได้ลองใช้แล้ว บอกตามตรงจากใจเลยค่ะว่า “ยังไม่ค่อยว้าว และยังไม่เข้าใจจริงๆ ว่าทำไปเพื่ออะไร”
3 เรื่องหลักๆ ที่คนทำเทคอ่านแล้วน่าจะงงๆ เหมือนกันค่ะ
1. หน้าตาดู Clean... แต่ข้างในเหมือน Supermarket ที่เอาของฟรีมารวมกัน
ต้องยอมรับค่ะว่า UX/UI ทำออกมาดูสะอาดตาดี แต่ฟังก์ชันข้างในมันเหมือนการเอา AI ฟรีหลายๆ ตัวที่มีอยู่แล้วในตลาดมายัดรวมไว้ใน Portal เดียวกันเฉยๆ แถมยังมีโควตาจำกัดการใช้งานอีก model ก็ไม่ได้ดีกว่าของฟรี
คำถามคือ สู้เราดาวน์โหลดแอปเหล่านั้นแยกมาใช้เองอย่างอิสระและฟรีแบบไม่จำกัดไม่ดีกว่าเหรอคะ? รูปแบบการใช้งานตรงนี้ยังไม่ตอบโจทย์ และไม่เข้าใจเลยว่าความจำเป็นที่จะต้องอัดทุกอย่างเข้า Portal นี้คืออะไร
2. บังคับ KYC + ยอมรับการเก็บข้อมูล
เรื่องนี้ตองกังวลเป็นพิเศษในมุมมองกฎหมาย PDPA ค่ะ แพลตฟอร์มนี้บังคับให้ทุกคนต้องลงทะเบียนยืนยันตัวตนเพื่อใช้งาน เท่ากับเป็นการ "สวมท่อ" เอาข้อมูลของทุกคนมารวมกันไว้ที่เดียว ที่ย้อนแย้งคือ DE บอกหลายๆ ครั้งว่าไม่เก็บข้อมูล แต่ใน TOR บอกเก็บ แล้วในแอปบังคับให้เรากดยอมรับให้แพลตฟอร์มเก็บข้อมูลเพื่อนำไปพัฒนาต่อ โดยไม่มีปุ่มให้ปฏิเสธการให้ข้อมูลเลย (ถ้าปฏิเสธก็คือใช้งานไม่ได้)
เอาล่ะถ้าคิดในแง่ดี รัฐอาจจะอยากได้ Data ไปพัฒนา AI สัญชาติไทย (??) แต่ถ้าคิดในแง่ร้าย (เอาตามความเป็นจริง) รัฐกำลังเอาข้อมูลพฤติกรรม พรอมต์ และข้อมูลส่วนตัวของประชาชนทุกคน มารวมกันไว้ใน Portal เดียว แล้วปล่อยให้ไหลไปอยู่กับบริษัทผู้พัฒนาและบริษัทต่างชาติ เท่ากับเราเอาข้อมูลประชาชนและยังแถมเงินภาษีไปให้เขาฟรีๆ อีก 🥹
3. เป้าหมายใน TOR คือ "เพิ่มทักษะคนไทย" ...แต่จะวัดผลยังไง?
ใน TOR โครงการระบุเรื่องการเพิ่มทักษะคนไทยไว้เป็นเป้าหมายหลัก คำถามคือ รัฐจะวัดผลความสำเร็จจากการใช้แพลตฟอร์มนี้อย่างไรว่าคนไทยเก่ง AI ขึ้นจริง?
โชคดีที่ Gemini เพิ่งออกรายงานสรุปพฤติกรรมการใช้ AI ของคนไทย ข้อมูลตรงนี้น่าจะเป็น Baseline สำคัญที่เอามาวัดผลได้เลยว่า หลังจากผ่านไป 1 ปี พฤติกรรมและระดับทักษะ AI ของคนไทยจะเปลี่ยนไปจริงไหม หรือเป็นแค่แพลตฟอร์มปั๊มตัวเลขลงทะเบียนโชว์ผลงานเฉยๆ
ข้อน่าสังเกตส่งท้ายคือเรื่อง System Bandwidth
ตอนนี้ระบบเพิ่งผ่านการทดสอบจากคนกลุ่ม Whitelist แค่ไม่กี่คนเองค่ะ ยังไม่เคยผ่านการทำ Load Test หรือรองรับ Traffic จำนวนมหาศาลเลย ตองก็ได้แต่หวังว่าผู้พัฒนาจะไม่เลี่ยงปัญหาคอขวดด้วยการ “จงใจปล่อยให้ระบบหน่วง Traffic” เพื่อให้คนรอนานๆ และจำกัดการประมวลผลเหมือนที่มีหลายท่านตั้งข้อสังเกตไว้
โดยรวมแล้ว ในฐานะคนวงการเทค ตองกังวลเรื่องการจัดการ Data เป็นพิเศษค่ะ อยากชวนทุกคนไปอ่านโพสต์วิเคราะห์ประเด็น PDPA ที่พี่เอิร์ธโพสต์ไว้นะคะ ตองจะแปะไว้ในคอมเมนต์"