กรมส่งเสริมงัฒนธรรม เผยเบื้องหลังความสง่างาม “ชุดไทย (Chud Thai)” จะก้าวสู่การเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติ
กว่ารายการมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมหนึ่งรายการ จะได้รับการขึ้นทะเบียนกับยูเนสโก ต้องผ่านกระบวนการทำงานที่ละเอียดอ่อนถึง 11 ขั้นตอน เริ่มต้นจากการลงพื้นที่พูดคุยกับช่างฝีมือและชุมชนผู้สืบทอดค้นคว้าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ รวบรวมเอกสารและสื่อตามเกณฑ์สากล ไปจนถึงการกลั่นกรองจากคณะกรรมการระดับชาติและมติคณะรัฐมนตรี
เมื่อแฟ้มข้อมูลเดินทางไปถึงกรุงปารีส ยังต้องผ่านการตรวจสอบทางเทคนิคและการพิจารณาอย่างเข้มข้นจากคณะผู้ประเมินอิสระนานเกือบสองปี ก่อนจะเข้าสู่การลงมติในระดับนานาชาติ ทุกขั้นตอนคือเครื่องพิสูจน์ว่า ความสำเร็จนี้เกิดจากความร่วมมือของประชาชนและภาครัฐ ที่ร่วมกันส่งต่อคุณค่าภูมิปัญญาไทยสู่สายตาชาวโลก
เพื่อให้ “ชุดไทย” ได้รับการเชิดชูคุณค่าในฐานะมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของมนุษยชาติอย่างสมบูรณ์แบบและสง่างามที่สุด
สำหรับเส้นทาง 11 ขั้น มีดังนี้
ระยะที่ 1 การเตรียมความพร้อมภายในประเทศ
กลั่นกรองข้อมูลจากชุมชน สู่ความเห็นชอบระดับประเทศ
ทุกแฟ้มข้อมูลที่ประเทศไทยนำเสนอต่อยูเนสโก มิได้เกิดขึ้นเพียงชั่วข้ามคืน หากแต่ผ่านการวิจัยระดับพื้นที่ การรับฟังเสียงของชุมชนผู้สืบทอด และการกลั่นกรองทางวิชาการอย่างเข้มข้นนานนับปี
1. ศึกษาวิจัยความเป็นไปได้
ค้นคว้าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ และประเมินศักยภาพของรายการมรดกฯ ว่าสมควรเสนอขึ้นบัญชีประเภทใดของยูเนสโก
2. เก็บข้อมูลในพื้นที่ชุมชน
ลงพื้นที่สัมภาษณ์ผู้ทรงภูมิปัญญาและช่างฝีมือ จัดประชุมกลุ่มย่อย ประชุมเชิงปฏิบัติการ และประชาพิจารณ์ร่วมกับชุมชน
3. จัดทำแฟ้มเอกสารและสื่อ
แต่งตั้งคณะทำงานเรียบเรียงข้อมูลตามแบบฟอร์มของยูเนสโก พร้อมหนังสือยินยอมของชุมชน ภาพถ่าย และสื่อวีดิทัศน์ตามเกณฑ์ที่กำหนด
4. กลั่นกรองโดยคณะกรรมการระดับชาติ
เสนอคณะอนุกรรมการพิจารณารายการมรดกภูมิปัญญาฯ เพื่อขึ้นบัญชียูเนสโก และคณะกรรมการส่งเสริมและรักษามรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรม
ระยะที่ 2 จากมติรัฐบาล สู่กรุงปารีส เมื่อชุดไทยออกเดินทางสู่เวทีโลก
แฟ้มข้อมูลที่ผ่านการกลั่นกรองภายในประเทศ ยังต้องผ่านมติคณะรัฐมนตรี และการตรวจสอบความสมบูรณ์ของสำนักเลขาธิการอนุสัญญาฯ อีกนับหลายขั้น กว่าจะเข้าสู่การขึ้นทะเบียนได้
5 เสนอที่ประชุมคณะรัฐมนตรี
นำแฟ้มเอกสารและสื่ออันสมบูรณ์ เสนอต่อที่ประชุมคณะรัฐมนตรี เพื่อมีมติให้ความเห็นชอบในนามรัฐบาลไทยอย่างเป็นทางการ
6 ยื่นแฟ้มข้อมูลต่อยูเนสโก กรุงปารีส
ยื่นผ่านสำนักเลขาธิการคณะกรรมการแห่งชาติว่าด้วยการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ ไปยังสำนักงานใหญ่ยูเนสโก
7 ตรวจสอบความสมบูรณ์ครั้งที่ 1
สำนักเลขาธิการอนุสัญญาฯ ลงทะเบียนรับแฟ้มตรวจสอบความถูกต้อง ครบถ้วนทางเทคนิค แล้วจัดลำดับเข้าสู่กระบวนการพิจารณา
8 แจ้งรอบปี และเปิดให้ปรับแก้
สำนักเลขาธิการฯ มีหนังสือแจ้งรอบปีการพิจารณา และให้รัฐบาลปรับแก้หรือส่งข้อมูลเพิ่มเติม ก่อนตรวจสอบความสมบูรณ์เป็นครั้งที่ 2
ระยะที่ 3 การวินิจฉัยระดับนานาชาติ
รอถึงเกือบสองปี
กว่าจะลงมติขึ้นทะเบียน
เมื่อแฟ้มข้อมูลเข้าสู่รอบพิจารณาแล้ว ยังต้องผ่านการกลั่นกรองของคณะผู้ประเมินอิสระ ก่อนถึงมือคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลฯ ผู้ลงมติขาดเป็นลำดับสุดท้าย ซึ่งให้เวลานานถึงราวสองปี
9 เตรียมการประเมินและแปลเอกสาร
คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลฯ เลือกตั้งคณะผู้ประเมิน (Evaluation Body) และสำนักเลขาธิการฯ แปลแฟ้มเอกสารทั้งฉบับเพื่อส่งให้ผู้ประเมิน
10 คณะผู้ประเมินกลั่นกรอง
คณะผู้ประเมินอิสระ ประชุม 3 ครั้ง ควบคู่กับการประเมินทางออนไลน์ เพื่อสรุปร่างความเห็นต่อการรายการอย่างเป็นกลาง
11 ที่ประชุมคณะกรรมการระหว่างรัฐบาลฯ ลงมติ
นำเสนอรายงานต่อที่ประชุม เพื่อลงมติ (1) ประกาศขึ้นทะเบียน (2) ไม่ให้ขึ้นทะเบียน หรือ (3) ขอข้อมูลแฟ้มเพื่อพิจารณาในรอบถัดไป
ภายใต้กติกาสากล ความสำเร็จของการได้ขึ้นบัญชียูเนสโก จึงเกิดจากความเพียรพยายามของชุมชนและรัฐนานหลายปี
ชุดไทย (Chud Thai) จึงเป็นมรดกของมนุษยชาติ จาก “ชุมชน” สู่สากล
สามารถส่งข้อมูลข่าวสารด้านการท่องเที่ยว-อาหารมาได้ที่ อีเมล์ travel_astvmgr@hotmail.com หรือ ชมคลิปต่าง ๆ ได้ที่ Youtube :Travel MGR และ Instagram : @travelfoodonline และ TikTok : @travelfoodonline