พาไปเที่ยวชมไฮไลต์สิ่งน่าสนใจของ “วัดพระธาตุลำปางหลวง” อีกหนึ่งวัดงามสุดคลาสสิกของเมืองไทย ที่ในหลวง โปรดเกล้าฯ ยกฐานะจากวัดราษฎร์ เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคล เฉลิมพระชนมพรรษา 4 รอบ 3 มิถุนายน 2569
ใครที่ไปแอ่วเมืองรถม้า จังหวัดลำปาง หากมีเวลาอย่าพลาดการไปกราบไหว้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ “วัดพระธาตุลำปางหลวง” อีกหนึ่งวัดงามสุดคลาสสิก ที่นอกจากจะประดิษฐาน 2 สิ่งศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองลำปางแล้ว วัดแห่งนี้ยังมีอันซีนไทยแลนด์ที่น่าตื่นตาตื่นใจให้ได้ชมกันด้วยค่ะ
วัดพระธาตุลำปางหลวง ตั้งอยู่ที่ตำบลลำปางหลวง อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง เป็นหนึ่งในวัดเก่าแก่สุดคลาสสิกคู่บ้านคู่เมืองลำปาง
ตามตำนานกล่าวว่า วัดแห่งนี้มีมาตั้งแต่ราวพุทธศตวรรษที่ 20 ในสมัยพระนางจามเทวี ขณะที่ในประวัติศาสตร์ของนครลำปาง ระบุว่า วัดพระธาตุลำปางหลวงมีมาตั้งแต่เมื่อปี พ.ศ. 2275
ผังของวัดพระธาตุลำปางหลวง สร้างด้วยความเชื่อเรื่องคติจักรวาล มีองค์พระธาตุเจดีย์ตั้งอยู่ในตำแหน่งศูนย์กลางของวัด สามารถมองเห็นแต่ไกล เปรียบดังเขาพระสุเมรุ ศูนย์กลางจักรวาล
ขณะที่วิหารน้อยใหญ่ที่รายล้อมองค์เจดีย์ทั้ง 4 ทิศ เปรียบได้กับทวีปต่าง ๆ ส่วนพื้นทรายหน้าองค์เจดีย์ที่ทางวัดอนุรักษ์ไว้ ไม่ทำเป็นพื้นซีเมนต์หรือพื้นกระเบื้องเหมือนวัดอื่น ๆ เปรียบดังมหานทีสีทันดร
ภายในวัดพระธาตุลำปางหลวง มีสิ่งศักดิ์สิทธิ์และงานสถาปัตยกรรมงดงามให้ชมมากมายนำโดย 2 สิ่งศักดิ์สิทธิ์สำคัญคู่บ้านคู่เมืองลำปาง ได้แก่
“พระธาตุลำปางหลวง” เป็นองค์พระธาตุเจดีย์ขนาดใหญ่ทรงล้านนา ภายนอกหุ้มด้วยแผ่นทองเหลืองฉลุลายมีความงดงามเป็นอย่างมาก ภายในพระธาตุบรรจุพระเกศาและพระอัฐิธาตุจากพระนลาฎข้างขวา พระศอด้านหน้าและด้านหลัง
นอกจากจะเป็นพระธาตุคู่บ้านคู่เมืองลำปางแล้ว พระธาตุลำปางหลวงก็ยังเป็นพระธาตุประจำปีเกิดของคนเกิดปีฉลู ตามคติความเชื่อของชาวล้านนา ซึ่งเชื่อกันว่าคนที่เกิดปีฉลูหรือปีวัว หากได้มากราบไหว้องค์พระธาตุลำปางหลวงจะได้อานิสงผลบุญสูงล้น
ส่วนอีกหนึ่งสิ่งศักดิ์สิทธิ์สำคัญของวัดแห่งนี้ที่ควรพลาดการไปกราบสักการะ คือ “พระแก้วดอนเต้า” พระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมืองลำปาง
“พระแก้วดอนเต้า”หรือ “พระเจ้าแก้วมรกต”เป็นพระพุทธรูปปางสมาธิ ศิลปะเชียงแสนตอนปลาย ทำจากหยกสีเขียวเข้ม ที่นอกจากจะขึ้นชื่อในเรื่องความศักดิ์สิทธิ์แล้ว ยังมีตำนานการกำเนิดขององค์พระแก้วดอนเต้าที่น่าทึ่งไม่น้อย
ที่วัดพระธาตุลำปางหลวงยังมีอีกหนึ่งสิ่งชวนทึ่งจนถูกยกให้เป็นอันซีนไทยแลนด์อันโด่งดัง คือ “เงาพระธาตุ” ซึ่งเป็นปรากฏการณ์ทางวิทยาศาสตร์ที่เกิดจากการณ์หักเหของแสง หลักการเดียวกับกล้องรูเข็ม
สำหรับจุดชมเงาพระธาตุที่เป็นไฮไลต์จะอยู่ใน “มณฑปพระพุทธบาท” ที่อยู่ด้านหลังองค์เจดีย์
ว่ากันว่าเงาพระธาตุถูกค้นพบโดยบังเอิญเมื่อพระสงฆ์เข้าไปทำความสะอาดในมณฑปแล้วพบเงาพระธาตุที่เกิดจากแสงที่ส่องลอดผ่านรูเล็ก ๆ บนผนัง ปรากฏในลักษณะของ “เงาพระธาตุหัวกลับ” มีสีสันสวยงามตามจริง
อย่างไรก็ดีทางวัดมีกฎห้ามผู้หญิงขึ้นไปชมพระธาตุหัวกลับภายในมณฑปพระพุทธบาท
แต่ผู้หญิงสามารถเข้าไปชมเงาพระธาตุได้อีกที่หนึ่งคือที่ “วิหารลายคำ” หรือ “วิหารพระพุทธ” ด้านข้างองค์เจดีย์
วิหารพระพุทธเป็นที่ประดิษฐาน “หลวงพ่อพระพุทธ” พระพุทธรูปศิลปะเชียงแสนสามปางมารวิชัยที่ได้ชื่อว่ามีพระพุทธลักษณะที่งดงามมากองค์หนึ่งแห่งล้านนา
ในวิหารพระพุทธสามารถชมเงาพระธาตุได้ทุกเพศทุกวัย แต่เป็นเงาพระธาตุหัวตั้งที่มีความแตกต่างออกไปจากเงาพระธาตุหัวกลับในมณฑปพระพุทธบาท
นอกจากนี้ที่วัดพระธาตุลำปางหลวงยังมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์และสถาปัตยกรรมเด่น ๆ ให้สักการะและเที่ยวชมกันอีก ไม่ว่าจะเป็น
สิงห์ กับ พญานาค รูปทรงเฉพาะตัว บริเวณทางขึ้นวัด หน้าบันไดนาค ที่ทอดนำไปสู่วัดพระธาตุลำปางหลวงที่ตั้งอยู่บนเนิน โดยมีองค์พระธาตุเจดีย์เป็นดังเขาพระสุเมรุ ศูนย์กลางจักรวาล
เมื่อเดินสุดทางบันไดนาคจะเป็น “ประตูโขง” ที่ทำเป็นซุ้มยอดแหลมเป็นชั้น ๆ ประดับตกแต่งด้วยลวดลายปูนปั้นที่สวยงามประณีต จนได้ชื่อว่าเป็นซุ้มประตูโขงที่สวยงามติดอันดับต้น ๆ ของเมืองไทย
เมื่อเดินผ่านประตูโขงที่เปรียบดังประตูจักรวาลที่เชื่อมต่อมนุษย์โลกกับสวรรค์ก็จะพบกับ “พระวิหารหลวง” ซึ่งมีลักษณะเป็นวิหารโถงไม่มีผนังตามแบบล้านนายุคแรก
ภายในวิหารหลวงมีกู่พระเจ้าล้านทอง ภายในประดิษฐาน “พระเจ้าล้านทอง” ซึ่งถือว่าเป็นพระพุทธรูปทองสัมฤทธิ์ที่ใหญ่ที่สุดในลำปาง
นอกจากนี้ วัดพระธาตุลำปางหลวงยังมีอีกหลากหลายจุดให้เที่ยวชม ไม่ว่าจะเป็น “วิหารน้ำแต้ม”, “วิหารพระเจ้าศิลา”, “หอพระแก้ว”,“พิพิธภัณฑ์”, “พระแสนแซ่ทองคำ”, “พระพุทธสิหิงค์เพชรมิ่งมงคล” เป็นต้น
รวมถึงมีต้นโพธิ์ศรีลังกาขนาดใหญ่ที่ปลูกไว้ตั้งแต่เมื่อปีพ.ศ. 2019 ในสมัยพระเจ้าติโลกราช โดยนำกิ่งมาจากศรีลังกา
โพธิ์ใหญ่ต้นนี้เต็มไปด้วย “ไม้ค้ำโพธิ์” หรือ “ไม้ค้ำสะหลี” ตามความเชื่อของล้านนา ว่าเป็นการค้ำชูพระพุทธศาสนาให้ยืนยาวสืบต่อไป
อีกทั้งยังเชื่อว่า การถวายไม้ค้ำโพธิ์จะช่วยค้ำยันชีวิต คุ้มครองดวงชะตาให้เจริญขึ้น และมีคนช่วยเหลือค้ำชูไปตลอด
สำหรับวัดพระธาตุลำปางหลวง วันนี้มีเรื่องน่ายินดีเมื่อในหลวง มีพระบรมราชโองการโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ยกฐานะวัดราษฎร์ 5 แห่ง ซึ่งหนึ่งในนั้นก็คือวัดพระธาตุลำปางหลวงเป็น “พระอารามหลวง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 4 รอบ 3 มิถุนายน 2569
โดยเว็บไซต์ราชกิจจานุเบกษา ได้เผยแพร่ประกาศยกฐานะวัดพระธาตุลำปางหลวงจากวัดราษฎร์เป็นพระอารามหลวงชั้นตรี เมื่อวันที่ 20 พฤษภาคม 2569 ระบุว่า
วัดพระธาตุลำปางหลวง อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง เป็นอารามสำคัญคู่นครลำปางมาแต่โบราณกาล นับอดีตเนื่องด้วยขัตติยตระกูลแห่งเจ้าผู้ครองนครฝ่ายเหนือ เป็นที่ประดิษฐานพระธาตุลำปางหลวงและพระแก้วดอนเต้า เจดียสถานและปูชนียวัตถุสำคัญแห่งราชอาณาจักร
พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินพร้อมด้วยสมเด็จพระเจ้าลูกเธอ ไปถวายน้ำสรงพระบรมธาตุเมื่อวันที่ 26 ธันวาคม พุทธศักราช 2514 และสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าเพชรรัตนราชสุดา สิริโสภาพัณณวดี กรมพระนครปฐมบรมขัตติยานี มหาธีรราชธิดา เสด็จไปทรงนมัสการหลายวาระด้วยเป็นพระธาตุประจำปีฉลูพระนักษัตรตามคติล้านนา มีการจัดวางผังสถาปัตยกรรมตามคติพระพุทธศาสนาเป็นแบบแผน มีศาสนประเพณีประจำท้องถิ่นและการประกอบศาสนกิจเป็นศูนย์รวมจิตใจของมหาชนในพายัพเขต นับเป็นศรีสง่าแห่งจังหวัดลำปาง และภูมิภาคภาคเหนือของราชอาณาจักรไทย
จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าโปรดกระหม่อมให้ยก วัดพระธาตุลำปางหลวง เป็นพระอารามหลวง ชั้นตรี ชนิดสามัญ
และนี่ก็คือมนต์เสน่ห์ของวัดพระธาตุลำปางหลวง พระอารามหลวงชั้นตรี วัดคู่บ้านคู่เมืองรถม้า ที่นอกจากจะสวยงามคลาสสิกแล้ว ยังมีสิ่งศักดิ์สิทธิ์และงานสถาปัตยกรรมชั้นเลิศให้เที่ยวกันอย่างเพลินตาเพลินใจ
################
หมายเหตุ : สำหรับวัดราษฎร์ 5 แห่ง ที่ในหลวงโปรดเกล้าฯ ให้ยกฐานะเป็น “พระอารามหลวง” เพื่อเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินี เนื่องในโอกาสพระราชพิธีมหามงคลเฉลิมพระชนมพรรษา 4 รอบ 3 มิถุนายน 2569 ได้แก่
1.วัดอโศการาม อำเภอเมืองสมุทรปราการ จังหวัดสมุทรปราการ
2.วัดพระธาตุลำปางหลวง อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง
3.วัดป่าแสงอรุณ อำเภอเมืองขอนแก่น จังหวัดขอนแก่น
4.วัดราชประดิษฐาน (วัดพะโคะ) อำเภอสทิงพระ จังหวัดสงขลา
5.วัดสาลโคดม อำเภออินทร์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี
