วันนี้อยากชวนให้ย้อนเวลากลับไปดูเรื่องหนึ่ง เป็นเรื่องที่กำลังมีคนออกมาตอบโต้กันอยู่ในขณะนี้ เกี่ยวกับปัญหาโรงงานขยะ โรงงานรีไซเคิล และโรงงานกำจัดกากอุตสาหกรรม ที่กำลังขยายตัวไปทั่วประเทศ
บรรดาเพจ “ไอโอ” ในโซเชียลฯ พยายามออกมาชี้แจงว่า “ลุงตู่” พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา ไม่ได้เปิดประตูรับขยะจากต่างประเทศ ไม่ได้เปิดประเทศให้มีการนำเข้าขยะ เพียงแต่ใช้ มาตรา 44 ปลดล็อกข้อจำกัดบางอย่าง เพื่อให้สามารถตั้งโรงงานขยะได้ทั่วประเทศเท่านั้น
ฟังแล้วเหมือนเป็นเรื่องคนละประเด็นใช่ไหมล่ะ?
แต่อยากถามกลับว่า แล้วการเปิดทางให้ตั้งโรงงานขยะได้ทั่วประเทศ โดยไม่ต้องติดข้อจำกัดผังเมืองเดิมนั้น มันไม่ใช่การเปิดประตูให้ธุรกิจโรงงานขยะขยายตัวหรือเปล่าล่ะ
แล้วในช่วงเวลาต่อมา ทางจีนออกกฎหมายที่เข้มงวดเกี่ยวกับเรื่องขยะ โรงงานรีไซเคิล การกำจัดกากอุตสาหกรรม ขณะที่ไทยกำลังเปิดกว้าง ขยะจากจีนจึงไหลเข้ามากองเป็นภูเขาเลากาอยู่ในประเทศไทย
ถ้าจะพูดเรื่องนี้ให้ครบ เราต้องย้อนกลับไปดูว่า ทำไมรัฐบาล พล.อ.ประยุทธ์ ถึงต้องใช้ มาตรา 44 ปลดล็อกผังเมืองในเวลานั้น
ย้อนกลับไป วันที่ 20 มกราคม 2559 พล.อ.ประยุทธ์ ในฐานะหัวหน้าคสช. ออกคำสั่งหัวหน้าคสช. ที่ 4/2559 ใช้อำนาจตาม มาตรา 44 ยกเว้นการบังคับใช้กฎหมายผังเมืองรวมสำหรับกิจการบางประเภท
มีทั้งโรงไฟฟ้า โรงงานบำบัดของเสีย เตาเผาขยะ โรงงานคัดแยกขยะ โรงงานฝังกลบ และโรงงานรีไซเคิล
ที่สำคัญคือ ครอบคลุมพื้นที่ทั่วประเทศ!
จากพื้นที่บางแห่ง ที่เดิมผังเมืองกำหนดเป็นพื้นที่เกษตรกรรม หรือพื้นที่ที่มีข้อจำกัดในการตั้งโรงงาน ก็สามารถเปิดทางให้กิจการเหล่านี้เข้าไปตั้งได้ โดยไม่ต้องติดข้อห้ามผังเมืองแบบเดิม
นี่ไม่ใช่เรื่องที่ใครกล่าวหากันลอยๆ หรอกนะ ทั้งหมดนี้เป็นเนื้อหาที่ระบุอยู่ในคำสั่งคสช. ฉบับที่ 4/2559 จริงๆ
อยากรู้ไหมว่า มีมูลเหตุจูงใจจากอะไร ทำไมต้องปลดล็อก?
เ ราต้องย้อนกลับไปดูนโยบายของ รัฐบาลคสช. ในเวลานั้น
รัฐบาลประกาศให้การจัดการขยะเป็นวาระแห่งชาติ โดยมอบหมายให้ กระทรวงมหาดไทยเป็นหน่วยงานหลัก
รัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย ในเวลานั้นก็คือ “พล.อ.อนุพงษ์ เผ่าจินดา” หรือ “บิ๊กป๊อก”
นโยบายในเวลานั้น ไม่ได้หยุดอยู่แค่การเก็บขยะไปทิ้งนะจ๊ะ แต่เป็นการวางระบบบริหารจัดการขยะใหม่ทั้งประเทศ
มีการแบ่งพื้นที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นออกเป็น 324 คลัสเตอร์ เพื่อรวบรวมขยะจากหลายพื้นที่ เข้าสู่ศูนย์กำจัดขยะขนาดใหญ่
และหนึ่งในแนวทางสำคัญที่สุดก็คือ การนำขยะมาเผาเพื่อผลิตกระแสไฟฟ้า!
“บิ๊กป๊อก” ฝันอร่อย ไอเดียล่องลอย ว่า ... ขยะที่ประชาชนทิ้งทุกวัน จากเดิมที่เป็นภาระในการกำจัด จะกลายเป็นวัตถุดิบสำหรับธุรกิจผลิตไฟฟ้า เอกชนเข้ามาลงทุนสร้างโรงงานรับกำจัดขยะ แล้วนำพลังงานที่ได้ไปผลิตไฟฟ้าขาย
มันจึงไม่ใช่แค่เรื่องสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่มันเป็นธุรกิจที่มีมูลค่ามหาศาล!
“บิ๊กป๊อก” เคยให้สัมภาษณ์ด้วยว่า การสร้างโรงกำจัดขยะอาจต้องใช้เงินลงทุนประมาณ โรงละ 1,000 ล้านบาท และรัฐบาลไม่สามารถสร้างโรงเผาขยะให้ทั่วประเทศได้ จึงต้องเปิดให้เอกชนเข้ามาร่วมลงทุน
มีการพูดถึงการสร้างโรงเผาขยะจำนวนมาก เพื่อรองรับปัญหาขยะของท้องถิ่นทั่วประเทศด้วย ตอนนั้น ทั้ง อบต. , อบจ. ฝันหวานกันเรื่องการเป็นเจ้าของขยะ ขายขยะ ให้โรงไฟฟ้า
นี่แหละ คือบริบทที่เราต้องเข้าใจ!
เมื่อรัฐบาลต้องการผลักดันโรงไฟฟ้าขยะจำนวนมาก แต่ติดข้อจำกัดเรื่องผังเมือง ก็เลยต้องใช้ มาตรา 44 ปลดล็อกข้อจำกัดเหล่านั้นซะ
แล้วใครได้ประโยชน์จากนโยบายนี้...แน่นอนว่า เอกชนที่เข้ามาลงทุนย่อมเป็นกลุ่มที่ได้รับโอกาสทางธุรกิจจากนโยบายดังกล่าว
เมื่อพูดถึงกระทรวงมหาดไทยในยุคนั้น ก็มีอีกเรื่องหนึ่งที่คิดว่า ประชาชนควรได้รับทราบเอาไว้ด้วย
นั่นคือ กรณีของ“นายยุทธพงษ์ เผ่าจินดา” ลูกชายของ “พล.อ.อนุพงษ์ เผ่าจินดา”
ในเดือนสิงหาคม 2561 มีสื่อเปิดเผยตารางภารกิจของผู้ว่าราชการจังหวัดภูเก็ต ซึ่งปรากฏชื่อ “ยุทธพงษ์ เผ่าจินดา” นัดเข้าพบผู้ว่าฯ เพื่อหารือเรื่องการบริหารจัดการขยะในจังหวัดภูเก็ต
เรื่องนี้กลายเป็นข่าวใหญ่ เพราะเกิดขึ้นในช่วงที่รัฐบาลกำลังผลักดันโครงการโรงไฟฟ้าขยะ และกระทรวงมหาดไทยเป็นหน่วยงานหลักในการขับเคลื่อนนโยบาย
“พล.อ.อนุพงษ์” ออกมาปฏิเสธทันที ยืนยันว่าลูกชายไม่ได้ทำธุรกิจโรงไฟฟ้าขยะ ไม่ได้เข้าไปวิ่งเต้น และไม่ได้ร่วมทุนกับใคร
ต่อมาก็มีคำชี้แจงว่า “ยุทธพงษ์” ไม่ได้เข้าพบผู้ว่าฯ ตามนัดหมายดังกล่าว
แน่นอนว่า ประชาชนย่อมตั้งข้อสังเกตุ และคิดเชื่อมโยงว่า ทำไมบุคคลในครอบครัวของรัฐมนตรีมหาดไทย จึงไปมีชื่อเกี่ยวข้องกับการนัดหารือ เรื่องการจัดการขยะในจังหวัด ซึ่งกำลังมีโครงการธุรกิจขนาดใหญ่เกิดขึ้น
หลังจากการชี้แจงของ “พล.อ.อนุพงษ์” แล้ว ก็ไม่มีคำอธิบายอะไรเพิ่มเติม เรื่องก็ค่อยๆ เงียบไป
แต่เรื่องนี้ อยากให้มองภาพรวมที่เป็นภาพใหญ่กว่านั้น
อย่าลืมว่าในเวลานั้น “พล.อ.ประยุทธ์” เป็นผู้มีอำนาจสูงสุด ในการออกคำสั่ง มาตรา 44 ส่วน “พล.อ.อนุพงษ์” เป็นรัฐมนตรีมหาดไทย ที่รับผิดชอบการผลักดันนโยบายจัดการขยะผ่านองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
คนหนึ่งใช้อำนาจพิเศษปลดล็อกข้อจำกัดทางกฎหมาย
อีกคนหนึ่งเป็นผู้ขับเคลื่อนนโยบายจัดการขยะ และโรงไฟฟ้าขยะผ่านกระทรวงมหาดไทย
นี่คือความเชื่อมโยงทางนโยบาย และอำนาจหน้าที่ ที่เราต้องตรวจสอบอย่างรู้เท่าทัน แม้เวลาจะล่วงเลยไปแล้วก็ตาม
เพราะตอนนี้ สังคมข้องใจว่า การใช้ มาตรา 44 ในเวลานั้น เป็นเพียงการแก้ปัญหาขยะล้นเมืองจริงๆ หรือมีการให้น้ำหนักกับการเปิดโอกาสทางธุรกิจแก่เอกชนมากเกินไป จนละเลยหลักประกันด้านผังเมือง และสิ่งแวดล้อมของประชาชน!?
เพราะสุดท้าย คนที่ต้องอยู่กับโรงงานเหล่านี้ ไม่ใช่คนที่นั่งอยู่ในทำเนียบรัฐบาล ไม่ใช่คนที่เป็นเจ้าของโครงการ แต่เป็นชาวบ้านที่อยู่รอบโรงงาน เป็นเกษตรกรที่ใช้น้ำ ใช้ดิน และเป็นประชาชนที่ต้องรับผลกระทบหากมีสารพิษรั่วไหล
วันนี้ เมื่อเราเห็นโรงงานขยะ และโรงงานรีไซเคิลขยายตัวไปหลายจังหวัด เราจึงไม่ควรมองแค่ปัญหาที่ปลายทาง ว่าใครนำเข้าขยะจากประเทศไหน
แต่ต้องย้อนกลับไปดูต้นทางด้วยว่า ใครเป็นคนออกแบบนโยบาย ใครเป็นคนเปิดประตู และใครเป็นคนได้ประโยชน์จากการเปิดประตูครั้งนั้น
เพราะการอ้างว่า“ลุงตู่” ไม่ได้เป็นคนนำเข้าขยะ ไม่ได้แปลว่า ประเทศไทยไม่ได้เปิดทางให้ธุรกิจขยะขยายตัว
และที่สำคัญ เรื่องนี้ไม่ใช่แค่การมานั่งกล่าวโทษ โยนผิดรัฐบาลเก่า แต่เป็นบทเรียนว่า การใช้อำนาจพิเศษเพื่อปลดล็อกกฎหมาย โดยไม่ให้ความสำคัญกับสิทธิของชุมชนอย่างเพียงพอ อาจทิ้งปัญหาไว้ให้ประชาชนต้องรับกรรมไปอีกนาน
ขยะอาจเป็นของเสียสำหรับประชาชน แต่สำหรับบางธุรกิจมันอาจเป็นขุมทรัพย์
คำถาม คือในวันที่เปิดประตูให้ขุมทรัพย์เหล่านี้ ใครเป็นคนรับผิดชอบต่อผลกระทบที่เกิดขึ้นกับประชาชน!


