กาญจนบุรี - มูลนิธิสืบนาคะเสถียรแสดงความกังวลกรณีเตรียมจัดกิจกรรมเดินธุดงค์ระหว่างวันที่ 10 ม.ค. – 10 ก.พ. 2570 ระยะทางราว 200 กิโลเมตร ผ่านผืนป่าตะวันตก ครอบคลุมทุ่งใหญ่นเรศวร ห้วยขาแข้ง และอุ้มผาง หวั่นกระทบระบบนิเวศ สัตว์ป่า และเพิ่มความเสี่ยงไฟป่า เสนอมหาเถรสมาคมและกรมอุทยานฯ ร่วมกำหนดแนวทางจัดกิจกรรมให้เหมาะสมกับพื้นที่อนุรักษ์
วันนี้ ( 21 พ.ย.) มูลนิธิสืบนาคะเสถียรเปิดเผยข้อห่วงกังวลต่อรายงานการจัดกิจกรรมเดินธุดงค์ในช่วงต้นปี 2570 ระหว่างวันที่ 10 มกราคม – 10 กุมภาพันธ์ โดยใช้เส้นทางผ่านผืนป่าตะวันตก ตั้งแต่จังหวัดกาญจนบุรีถึงจังหวัดตาก ระยะทางประมาณ 200 กิโลเมตร ครอบคลุมเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวร ห้วยขาแข้ง อุ้มผาง และพื้นที่ป่าอนุรักษ์ใกล้เคียง
มูลนิธิฯ ระบุว่า แม้การเดินธุดงค์เป็นแนวทางปฏิบัติธรรมที่อยู่คู่กับพระพุทธศาสนามายาวนาน แต่การจัดกิจกรรมในพื้นที่อนุรักษ์ โดยเฉพาะผืนป่ามรดกโลก จำเป็นต้องคำนึงถึงความเปราะบางของระบบนิเวศ ความปลอดภัยของผู้เข้าร่วม และกฎหมายที่เกี่ยวข้อง
ข้อมูลย้อนหลังระบุว่า ระหว่างปี 2565-2569 พบพระสงฆ์เข้าไปในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก 182 รูป ส่วนทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออกพบ 80 รูป ในช่วงปี 2568-2569 และมีรายงานการดำเนินคดี 2 คดี จากการตรวจพบซากสัตว์ป่า
ขณะที่เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าห้วยขาแข้งมีข้อมูลย้อนหลัง 10 ปี พบพระสงฆ์ 686 รูป จากการเข้าพื้นที่ 158 ครั้ง โดยที่ผ่านมาเจ้าหน้าที่ใช้วิธีแจ้งเตือน ขอให้ออกจากพื้นที่ และประสานสำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดเข้าร่วมแก้ไขปัญหา
ด้านนายพนัชกร โพธิบัณฑิต ผู้อำนวยการสำนักบริหารพื้นที่อนุรักษ์ที่ 14 ให้ข้อมูลว่า เจ้าหน้าที่ประเมินว่ามีพระสงฆ์เดินธุดงค์ในป่าลักษณะดังกล่าวประมาณ 1,000 รูปต่อปี แต่สามารถตรวจพบได้ราว 30% เนื่องจากบางกลุ่มหลีกเลี่ยงจุดสกัดและเส้นทางลาดตระเวน นอกจากนี้ ยังมีข้อสังเกตว่าการเดินธุดงค์บางคณะมีลักษณะคล้ายการจัดทริป มีญาติโยมติดตามและเรียกเก็บค่าใช้จ่ายรายหัวประมาณ 2,000-3,000 บาท ซึ่งเป็นข้อมูลจากคำให้สัมภาษณ์ที่ต้องตรวจสอบเป็นรายกรณี
มูลนิธิสืบนาคะเสถียรระบุข้อกังวลสำคัญ 5 ประการ ได้แก่ 1.ความปลอดภัยของพระสงฆ์และผู้ติดตาม ซึ่งอาจเผชิญสัตว์ป่า พลัดหลง หรือประสบอุบัติเหตุระหว่างเดินทาง 2.ผลกระทบต่อระบบนิเวศ สัตว์ป่า และป่าไม้ ทั้งทางตรงและทางอ้อม รวมถึงอาจทำให้สัตว์ป่าเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม 3.ความเสี่ยงเกิดไฟป่าจากการก่อไฟหุงอาหาร หากไม่มีการจัดการและดับไฟให้เรียบร้อย โดยเฉพาะช่วงฤดูแล้ง 4.ปัญหาขยะและของเสียจากการประกอบอาหาร รวมถึงบรรจุภัณฑ์และถุงพลาสติกที่อาจตกค้างในพื้นที่ 5.ความเสี่ยงด้านการป้องกันและปราบปรามการกระทำผิด เนื่องจากอาจมีผู้แอบอ้างเป็นพระสงฆ์เพื่อเข้าไปล่าสัตว์ หรือลักลอบใช้เส้นทางลำเลียงยาเสพติดและสิ่งผิดกฎหมาย
มูลนิธิสืบนาคะเสถียรเสนอให้มหาเถรสมาคมพิจารณาแนวทางบริหารจัดการที่เหมาะสม เพื่อป้องกันและลดผลกระทบต่อผืนป่าและสัตว์ป่า พร้อมเสนอให้อธิบดีกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ดำเนินการ 3 ด้าน ได้แก่ 1.สร้างความเข้าใจร่วมกันระหว่างหน่วยงานอนุรักษ์กับคณะสงฆ์ ให้รับทราบกฎหมายและกติกาการเข้าพื้นที่อย่างชัดเจน 2.กำหนดแนวปฏิบัติที่เป็นรูปธรรม ทั้งการแบ่งโซนพื้นที่ หลักสูตร และรูปแบบการเดินธุดงค์ให้เหมาะสมกับสภาพธรรมชาติของแต่ละแห่ง 3.ส่งเสริมให้พระสงฆ์มีส่วนร่วมในงานอนุรักษ์ เช่น การปลูกป่า การเฝ้าระวัง และการให้ความรู้แก่ชุมชน โดยมีกลไกความร่วมมือที่ชัดเจนและต่อเนื่อง
ทั้งนี้ ผืนป่ามรดกโลกทุ่งใหญ่-ห้วยขาแข้ง ประกอบด้วยเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า 3 แห่งที่เชื่อมต่อกันเป็นผืนเดียว ได้แก่ ทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันออก จ.ตาก ทุ่งใหญ่นเรศวรด้านตะวันตก จ.กาญจนบุรี และห้วยขาแข้ง จ.อุทัยธานี มีคุณค่าโดดเด่นระดับโลกทั้งด้านความงดงามทางธรรมชาติ กระบวนการทางนิเวศวิทยา และการเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่าหายากและใกล้สูญพันธุ์ อาทิ เสือโคร่ง ควายป่า กระทิง วัวแดง ช้างป่า และสมเสร็จ
มูลนิธิฯ เน้นย้ำว่า การจัดกิจกรรมในพื้นที่อนุรักษ์ต้องพิจารณาคุณค่าและความสำคัญของพื้นที่แต่ละส่วน ไม่ควรเลือกเส้นทางจากความสะดวกของผู้เดินทางเพียงอย่างเดียว เนื่องจากบางพื้นที่เป็นแหล่งหากิน แหล่งน้ำ และพื้นที่หลบภัยของสัตว์ป่า ขณะที่บางบริเวณมีระบบนิเวศเปราะบางและควรจำกัดการเข้าใช้ประโยชน์ โดยต้องสอดคล้องกับแผนการจัดการและการแบ่งเขตพื้นที่อนุรักษ์อย่างเคร่งครัด
นอกจากนี้ ในปี 2563 มูลนิธิสืบนาคะเสถียรเคยทำหนังสือถึงมหาเถรสมาคมและสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ กรณีพระธุดงค์เข้าไปในพื้นที่อุทยานแห่งชาติและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ต่อมาสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติได้แจ้งย้ำมติมหาเถรสมาคมที่ 226/2545 เรื่องปัญหาพระธุดงค์ในเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า ไปยังเจ้าคณะจังหวัดทั่วประเทศ เพื่อกำชับพระภิกษุสามเณรให้ปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด พร้อมขอความร่วมมือผู้ว่าราชการจังหวัดให้สำนักงานพระพุทธศาสนาจังหวัดประสานเจ้าคณะจังหวัดร่วมแก้ไขปัญหา ตั้งแต่วันที่ 17 มีนาคม 2563
มูลนิธิสืบนาคะเสถียรย้ำว่า การปฏิบัติธรรมและการอนุรักษ์ธรรมชาติสามารถดำเนินควบคู่กันได้ หากมีการวางแผนและกำหนดแนวทางที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้กิจกรรมรบกวนถิ่นอาศัยของสัตว์ป่าและรักษาผืนป่ามรดกโลกให้คงความสมบูรณ์ต่อไป


