เชียงราย – นักวิชาการ-ภาคประชาชน เปิดผลตรวจคุณภาพน้ำสายสำคัญของภาคเหนือ วันนี้ยิ่งน่าวิตก..พบสารหนูปนเปื้อนตะกอนดินน้ำโขงเชียงของ สูงถึง 90 มก./กก. แถมตกค้างทั้งในกะหล่ำ ข้าวโพด พริก ขณะที่โลหะหนักปนเปื้อนพื้นที่แม่อาย เชียงใหม่ รวมถึงน้ำสาย ยังเกินเกณฑ์ต่อเนื่อง
สมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิตพร้อมด้วยตัวแทนภาควิชาการและองค์กรประชาสังคม ได้เปิดเวทีประชุม ณ สำนักงานกลุ่มเหมืองฝายแม่สาย อ.แม่สาย จ.เชียงราย เพื่อรับฟังความคิดเห็นปัญหาผลกระทบและข้อเสนอของกลุ่มเกษตรกรและผู้ใช้น้ำลุ่มน้ำกก สาย รวก และโขง พร้อมกำหนดแนวทางการขับเคลื่อนเชิงนโยบายต่อรัฐบาลไทยและเมียนมา ในโอกาสที่ พล.อ.อาวุโส มิน อ่อง หล่าย ประธานาธิบดีสาธารณรัฐและสหภาพเมียนมา จะเดินทางมาเยือนประเทศไทยช่วงต้นเดือน ส.ค.2569 นี้
ดร.สืบสกุล กิจนุกร นักวิชการมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยผลการตรวจวัดคุณภาพน้ำและตะกอนดินล่าสุด ระหว่างวันที่15–19 มิ.ย. 2569 จาก 22 จุดตรวจพบว่าแม่น้ำสายและพื้นที่ชายแดน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ยังคงมีปริมาณโลหะหนักประเภทสารหนูเกินค่ามาตรฐานอย่างต่อเนื่อง
และตะกอนดินในแม่น้ำโขงบริเวณสถานีเชียงของ อ.เชียงของ จ.เชียงราย ชายแดนไทย-สปป.ลาว พบสารหนูสูงถึง 90 มิลลิกรัม/กิโลกรัม ซึ่งเป็นอันตรายต่อสัตว์หน้าดินอย่างรุนแรง นอกจากนี้ยังพบสารหนู แคดเมียม และตะกั่วตกค้างในพืชผักทางการเกษตรหลายชนิด เช่น กะหล่ำปลี ข้าวโพด และพริก บ่งชี้ว่ามีการสะสมลงสู่ดินและห่วงโซ่อาหาร
ด้านตัวแทนเกษตรกรและผู้นำชุมชนในพื้นที่ฝายเชียงรายและแม่สาย ระบุว่า ตะกอนดินที่มากับน้ำท่วมช่วงปี 2567 ส่งผลให้ดินเสีย ผลผลิตข้าวลดลงเหลือเพียง 70% เกษตรกรสัมผัสโคลนแล้วเกิดอาการผื่นคัน ขณะที่ระบบส่งน้ำและบ่อดักตะกอนตื้นเขินอุดตันรวดเร็วภายใน 3–4 วัน ทำให้ผู้ใช้น้ำต้องแบกรับภาระค่าใช้จ่ายจ้างรถขุดตักตะกอนเอง เพื่อให้น้ำไหลเข้าพื้นที่เกษตรกว่า 60,000 ไร่ได้
ที่ประชุมจึงมีข้อเสนอเชิงนโยบายที่จะแจ้งต่อรัฐบาลไทยคือ ให้ยุตินำเข้าแร่ผ่านด่านชายแดนจากประเทศเมียนมา,สร้างระบบตรวจสอบย้อนกลับ กำหนดให้ผู้ประกอบการนำเข้าแร่ต้องแสดงเอกสารยืนยันพิกัดและที่ตั้งของเหมืองแร่ต้นทางอย่างชัดเจน เพื่อป้องกันไม่ให้ไทยรับซื้อแร่จากเหมืองที่ปล่อยมลพิษลงสู่แม่น้ำข้ามพรมแดน,จัดตั้งห้องแล็บตรวจสารพิษรวดเร็ว เร่งรัดงบประมาณจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์ ดิน น้ำ ผัก และปลา ในพื้นที่ จ.เชียงราย ให้รู้ผลภายใน 7 วัน,วางระบบน้ำปลอดภัยส่งเสริมการพัฒนาแหล่งน้ำบาดาลพลังงานแสงอาทิตย์สำหรับเกษตรกร เพื่อลดความเสี่ยงจากการใช้น้ำปนเปื้อน
ด้านนายสมเกียรติ เขื่อนเชียงสา นายกสมาคมแม่น้ำเพื่อชีวิต กล่าวว่าจะมีการรวบรวมข้อเสนอและเสียงสะท้อนจากทุกกลุ่มลุ่มน้ำตั้งแต่เชียงใหม่ถึงเชียงราย นำไปผลักดันให้การแก้ไขปัญหาโดยยกขึ้นเป็น "วาระแห่งชาติ" เพื่อคืนแม่น้ำที่สะอาดและปลอดภัยให้กับประชาชนต่อไป.