คำว่า “ไทยไม่เสียเปรียบ” อาจฟังดูเป็นคำยืนยันที่ช่วยสร้างความมั่นใจให้ประชาชน แต่ในโลกของการค้าและการเจรจาระหว่างประเทศ คำพูดของผู้นำรัฐบาลไม่ใช่หลักฐานว่าประเทศได้ประโยชน์อย่างแท้จริง สิ่งที่ต้องพิจารณาคือรายละเอียดของข้อตกลง สิ่งที่ไทยต้องแลก สิ่งที่สหรัฐฯ ได้รับ และผลกระทบที่จะตกอยู่กับผู้ประกอบการไทยในระยะยาว
นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ออกมาย้ำว่า Joint Statement ที่ลงนามกับประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ยังไม่ใช่สัญญาการค้าต่างตอบแทนฉบับสมบูรณ์ พร้อมยืนยันว่าหลักการสำคัญของการเจรจาคือการรักษาตลาดส่งออกอันดับหนึ่งของไทยเอาไว้ โดยเฉพาะตลาดสหรัฐฯ ซึ่งไทยยังได้เปรียบดุลการค้า และเป็นตลาดสำคัญที่สร้างรายได้ให้กับภาคธุรกิจและเศรษฐกิจไทย
แต่คำถามที่รัฐบาลควรตอบให้ชัด ไม่ใช่เพียงว่าเอกสารฉบับนี้ยังไม่ใช่สัญญา หากเป็นคำถามว่า การลงนามในแถลงการณ์ร่วมครั้งนี้ ไทยได้ให้คำมั่นหรือแสดงเจตจำนงอะไรกับสหรัฐฯ ไปแล้วบ้าง และสิ่งเหล่านั้นจะกลายเป็นเงื่อนไขสำคัญในการเจรจาขั้นต่อไปหรือไม่
เพราะในทางการทูตและการค้า Joint Statement แม้จะไม่ใช่สัญญาที่มีผลผูกพันทางกฎหมายในทุกประเด็น แต่ก็ไม่ใช่เอกสารที่ลงนามกันเล่นๆ หากเป็นการประกาศทิศทาง ความเข้าใจร่วม และกรอบการเจรจาที่ทั้งสองฝ่ายจะต้องเดินหน้าต่อไป การบอกว่า “ยังไม่ใช่สัญญา” จึงไม่ได้หมายความว่าไทยยังไม่มีภาระทางการเมืองหรือทางการเจรจาที่ต้องรับผิดชอบต่อสิ่งที่ได้แสดงออกไปแล้ว
ยิ่งสหรัฐฯ ภายใต้รัฐบาลทรัมป์ใช้มาตรการภาษีเป็นเครื่องมือทางเศรษฐกิจและการเมืองอย่างเข้มข้น การรักษาตลาดส่งออกจึงเป็นเรื่องจำเป็น แต่การรักษาตลาดด้วยการยอมเปิดตลาดภายในประเทศให้สินค้าสหรัฐฯ มากขึ้น ก็ต้องมีการประเมินอย่างรอบด้านว่าใครจะเป็นผู้ได้ประโยชน์ และใครจะเป็นผู้รับผลกระทบ
นอกจากนี้ รัฐบาลอาจมองภาพใหญ่ในระดับประเทศว่า การเปิดตลาดสินค้าสหรัฐฯ เป็นเรื่องที่ไทยทำอยู่แล้วในความตกลงการค้าเสรีกับประเทศอื่น แต่สิ่งที่ต้องระวังคือ การนำหลักการเดียวกันมาใช้ไม่ได้หมายความว่าผลกระทบจะเหมือนกันทุกกรณี เพราะสินค้าแต่ละประเภทมีความอ่อนไหวแตกต่างกัน โครงสร้างต้นทุนของผู้ผลิตไทยไม่เท่ากัน และการแข่งขันจากสินค้านำเข้าบางชนิดอาจกระทบถึงเกษตรกร ผู้ประกอบการรายย่อย และอุตสาหกรรมภายในประเทศโดยตรง
โดยเฉพาะสินค้าเกษตรและอาหาร ซึ่งเป็นฐานเศรษฐกิจของประชาชนจำนวนมาก หากการเจรจาเปิดตลาดให้สินค้าอเมริกันเข้ามาแข่งขันมากขึ้น รัฐบาลต้องตอบให้ได้ว่าจะมีมาตรการรองรับอย่างไร จะปกป้องเกษตรกรไทยอย่างไร และจะไม่ปล่อยให้คำว่า “การค้าต่างตอบแทน” กลายเป็นคำสวยหรูที่ประชาชนต้องแบกรับต้นทุนแทนรัฐบาล
ขณะที่บทบาทของนายกรัฐมนตรีและนางศุภจี สุธรรมพันธุ์ ในฐานะทีมเศรษฐกิจและผู้เกี่ยวข้องกับการเจรจาครั้งนี้ ยิ่งต้องทำให้สังคมเห็นรายละเอียดมากกว่าการยืนยันว่าไทยไม่เสียเปรียบ เพราะการเจรจาที่ดีไม่ใช่การรักษาความสัมพันธ์กับประเทศมหาอำนาจเพียงอย่างเดียว แต่ต้องรักษาผลประโยชน์ของคนไทยทุกกลุ่ม โดยเฉพาะผู้ที่ไม่มีอำนาจต่อรองในโต๊ะเจรจา
ทั้งนี้รัฐบาลต้องเปิดเผยให้ชัดว่า ไทยมีข้อเสนออะไรต่อสหรัฐฯ สหรัฐฯ ต้องการอะไรจากไทย สินค้าประเภทใดที่จะได้รับการเปิดตลาดมากขึ้น เงื่อนไขด้านการนำเข้า การลงทุน มาตรฐานสินค้า และข้อกำหนดต่างๆ มีอะไรบ้าง รวมถึงผลประโยชน์ที่ไทยจะได้รับกลับมาเป็นรูปธรรม ไม่ใช่เพียงการรักษาความสัมพันธ์ทางการค้า หรือการหลีกเลี่ยงผลกระทบจากมาตรการภาษี
การรักษาตลาดสหรัฐฯ เป็นเรื่องสำคัญ ไม่มีใครปฏิเสธ แต่การรักษาตลาดไม่ควรหมายถึงการยอมรับเงื่อนไขทุกอย่างโดยไม่เปิดเผยต่อประชาชน เพราะตลาดส่งออกอันดับหนึ่งอาจเป็นตลาดที่สำคัญที่สุดในวันนี้ แต่ประเทศไทยก็ต้องไม่ละเลยการสร้างความเข้มแข็งให้ตลาดภายในประเทศ และการกระจายตลาดส่งออกไปยังภูมิภาคอื่น เพื่อไม่ให้เศรษฐกิจไทยตกอยู่ในสถานะที่ต้องยอมทุกเงื่อนไขเพราะกลัวสูญเสียตลาดใดตลาดหนึ่ง
คำว่า “ไทยไม่เสียเปรียบ” จึงยังเป็นเพียงคำยืนยันจากรัฐบาล จนกว่าจะมีรายละเอียดที่ตรวจสอบได้ว่าประเทศไทยได้อะไรกลับมาอย่างเป็นรูปธรรม และต้องแลกด้วยอะไรบ้าง
ในการเจรจาการค้ากับสหรัฐฯ ครั้งนี้ไม่ใช่เพียงเรื่องตัวเลขภาษีหรือการส่งออก แต่เป็นบททดสอบสำคัญของรัฐบาลว่า จะสามารถรักษาผลประโยชน์ของประเทศได้จริงหรือไม่ ท่ามกลางแรงกดดันจากมหาอำนาจทางเศรษฐกิจ
หากรัฐบาลมั่นใจว่าไทยไม่เสียเปรียบ ก็ไม่มีเหตุผลที่จะต้องปิดรายละเอียด หรือปล่อยให้ประชาชนตั้งคำถามกันเอง สิ่งที่สังคมต้องการไม่ใช่คำปลอบใจว่า “เรายังไม่เสียเปรียบ” แต่ต้องการเห็นหลักฐานว่าไทยกำลังเจรจาเพื่อให้ได้ประโยชน์สูงสุด และไม่ได้ยอมเสียผลประโยชน์ของคนไทยเพียงเพื่อรักษาความสัมพันธ์กับสหรัฐฯ
เพราะในที่สุดแล้ว การรักษาตลาดส่งออกเป็นเรื่องสำคัญ แต่การรักษาปากท้องของประชาชน เกษตรกร และผู้ประกอบการไทย ก็สำคัญไม่แพ้กัน และรัฐบาลต้องพิสูจน์ให้ได้ว่า ดีลนี้ไม่ได้เป็นเพียงการรักษาตลาดสหรัฐฯ แต่เป็นการรักษาผลประโยชน์ของไทยอย่างแท้จริง


